Ορισμένες χημικές ουσίες έχουν την ιδιότητα να προκαλούν, είτε μεσοπρόθεσμα είτε μακροπρόθεσμα, σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως καρκίνο, γενετικές μεταλλάξεις ή διαταραχές της αναπαραγωγικής ικανότητας. Οι ουσίες αυτές ταξινομούνται ως καρκινογόνες (carcinogenic), μεταλλαξιογόνες (mutagenic) και τοξικές για την αναπαραγωγή (reprotoxic) και διεθνώς αναφέρονται ως ουσίες CMR.
Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός (ΕΚ) 1272/2008 (Κανονισμός CLP) καθορίζει τα κριτήρια ταξινόμησης των ουσιών στις κατηγορίες αυτές, διακρίνοντας μεταξύ αποδεδειγμένων και πιθανολογούμενων επιδράσεων (Κατηγορίες 1A, 1B και 2), με βάση επιστημονικά δεδομένα από μελέτες σε ανθρώπους και πειραματόζωα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ειδικό νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των εργαζομένων από την έκθεση σε ουσίες CMR μέσω της Οδηγίας 2004/37/ΕΚ, η οποία έχει τροποποιηθεί και επικαιροποιηθεί με νεότερες οδηγίες, όπως οι 2017/2398/ΕΕ, 2019/130/ΕΕ και 2019/983/ΕΕ, εισάγοντας αυστηρότερα όρια έκθεσης και ενισχυμένα μέτρα πρόληψης.
Στην Ελλάδα, η ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής νομοθεσίας έχει πραγματοποιηθεί με τα Προεδρικά Διατάγματα Π.Δ. 26/2020 και Π.Δ. 48/2024, τα οποία αφορούν την προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που προκύπτουν από την έκθεση σε καρκινογόνους, μεταλλαξιογόνους και τοξικούς για την αναπαραγωγή παράγοντες κατά την εργασία.
Η διαχείριση των ουσιών CMR βασίζεται στην αρχή της πρόληψης, με προτεραιότητα στην κατάργηση της χρήσης τους, όπου είναι εφικτό ή υποκατάστασή τους με λιγότερο επικίνδυνες ουσίες. Για τις ουσίες CMR εφαρμόζεται η αρχή ALARA (As Low As Reasonably Achievable), σύμφωνα με την οποία η έκθεση πρέπει να διατηρείται στο χαμηλότερο τεχνικά εφικτό επίπεδο. Όταν αυτό δεν είναι δυνατό, εφαρμόζονται αυστηρά μέτρα ελέγχου της έκθεσης, όπως χρήση κλειστών συστημάτων, κατάλληλος τοπικός και γενικός εξαερισμός, περιορισμός του αριθμού των εκτιθέμενων εργαζομένων, αυστηρότερος έλεγχος των διαδικασιών και χρήση μέσων ατομικής προστασίας (ΜΑΠ).
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, στην Ευρωπαϊκή Ένωση παράγονται ετησίως σημαντικές ποσότητες ουσιών που ταξινομούνται ως CMR. Ωστόσο, η εκτίμηση του πραγματικού αριθμού των επαγγελματικών ασθενειών που σχετίζονται με αυτές παραμένει δύσκολη, καθώς πολλές περιπτώσεις δεν αναγνωρίζονται ως επαγγελματικές ή αποδίδονται σε άλλες αιτίες.