Θερμική καταπόνηση

Η θερμική καταπόνηση ή αλλιώς θερμικό στρες είναι η αντίδραση του ανθρώπινου οργανισμού στην εξωτερική θερμοκρασία, όταν αυτή είναι υψηλότερη ή χαμηλότερη από την επιθυμητή.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 100 χρόνων, η μέση θερμοκρασία της γης έχει αυξηθεί κατά περίπου 0,85°C. Το αποτέλεσμα αυτής της κλιματικής αλλαγής, είναι η επικράτηση εξαιρετικά θερμών ημερών και νυχτών  με δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων εγείροντας, όλο και πιο συχνά, το θέμα της θερμικής καταπόνησης στους χώρους εργασίας.

Οι εργαζόμενοι, που διατρέχουν κίνδυνο θερμικής καταπόνησης είναι τόσο αυτοί που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους όπως: αγρότες σε χωράφια ή θερμοκήπια, αλιείς, κτηνοτρόφοι, ναυαγοσώστες, διανομείς αγαθών, λατόμοι, υλοτόμοι, οδοκαθαριστές, τεχνικοί/συντηρητές  δικτύων (π.χ. σιδηροδρομικών γραμμών,  εναερίτες), κηπουροί, εργαζόμενοι του κατασκευαστικού τομέα (οδοποιία, οικοδομή, τοποθέτηση ανεμογεννητριών, εργαζόμενοι σε σκαλωσιές), πωλητές σε υπαίθριες αγορές,  πυροσβέστες κ.ά. όσο και αυτοί που εργάζονται σε εσωτερικούς χώρους όπως: εργαζόμενοι σε ορυχεία, χαλυβουργεία, χυτήρια μετάλλων/μεταλλουργοί, υαλοποιοί, κεραμοποιοί, σιδηρουργοί, μάγειρες/αρτοποιοί, εργαζόμενοι σε λεβητοστάσια, μηχανικοί στα καράβια κ.ά. 

Βέβαια, θερμική καταπόνηση δεν υφίστανται μόνο όσοι εκτίθενται σε υψηλές θερμοκρασίες, αλλά και όσοι εργάζονται υπό ψύχος (εργασία <15 °C) είτε αυτό συμβαίνει σε εξωτερικά είτε σε εσωτερικά περιβάλλοντα. Αυτή η περίπτωση αφορά εργαζομένους σε ψυγεία, αποθήκες με ισχυρό κλιματισμό, φορτοεκφορτώσεις σε εξωτερικούς χώρους εν μέσω παγετού, μεταφορά εμπορευμάτων σε μακρινές αποστάσεις τον χειμώνα, άλλες εξωτερικές εργασίες υπό παγετό (οδοποιία, αποκομιδή απορριμμάτων, τεχνικοί δικτύων), διασώστες, εργαζομένους σε χιονοδρομικά κέντρα. Από τα ανωτέρω, γίνεται αντιληπτό πως ένας εργαζόμενος, ανάλογα τη φύση της εργασίας του και βάσει των εναλλαγών των εποχών, μπορεί να βιώνει τόσο θερμικό στρες (heat stress) όσο και ψυχρό στρες (cold stress). Η θερμική καταπόνηση εκφράζεται με προβλήματα που σχετίζονται είτε με την έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία, όπως η θερμοπληξία, η συγκοπή από τη θερμότητα, η θερμική εξάντληση και οι θερμικές κράμπες είτε με την έκθεση σε πολύ χαμηλή θερμοκρασία όπως υποθερμία ή βλάβες από το κρύο και το πάγωμα ως επακόλουθο της διατάραξης του φυσιολογικού ρυθμού θερμορύθμισης του οργανισμού.

Επιπλέον, με συνθήκες θερμικής καταπόνησης συνδέονται και επαγγελματικά ατυχήματα, ως έμμεση επίδραση της έκθεσης στη θερμότητα ή στο κρύο. Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι εργαζόμενοι που η ηλικία τους ξεπερνά τα 65 έτη και αυτοί που έχουν υποκείμενα ή/και χρόνια νοσήματα όπως καρδιοπαθείς (π.χ. με στεφανιαία νόσο, βαλβιδοπάθειες, μυοκαρδιοπάθειες κ.ά.). Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να λαμβάνεται για τους πνευμονοπαθείς με αναπνευστική ανεπάρκεια, πνευμονικό εμφύσημα, άσθμα, τους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, με διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας, του θυρεοειδούς και της αρτηριακής πίεσης, με αναιμία, ψυχικά νοσήματα, δερματοπάθειες, παχυσαρκία. Εργαζόμενοι που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή όπως διουρητικά, αναστολείς ιόντων ασβεστίου, αντιχολινεργικά, ψυχοφάρμακα, αντιεπιληπτικά, αντιδιαβητικά αποτελούν επίσης μέλη των ευπαθών ομάδων. Τέλος για τις  έγκυες γυναίκες απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή δεδομένου ότι ο οργανισμός τους είναι ήδη επιβαρυμένος. Εδώ να σημειωθεί ότι οι γυναίκες, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, διαθέτουν ασθενέστερο μηχανισμό θερμορύθμισης ιδίως ενάντια στο θερμικό στρες, λόγω μειωμένης παραγωγής ιδρώτα. Είναι σημαντικό να γίνεται εκτίμηση της φυσικής κατάστασης των εργαζομένων από τον ιατρό εργασίας της επιχείρησης ώστε να αξιολογηθεί η αντοχή τους απέναντι στην θερμική καταπόνηση που προκαλείται με αφορμή την εργασία.

Για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης και προκειμένου να διασφαλισθεί η τήρηση των μέτρων για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, ανατρέχουμε στη νομοθεσία και στις διεθνείς οδηγίες εξειδικευμένων φορέων (όπως της Αμερικανικής Εταιρίας Κυβερνητικών Υγιεινολόγων Βιομηχανίας και των σχετικών προτύπων ISO), εστιάζοντας, τόσο στις ομάδες εργαζομένων υψηλού κινδύνου όσο και στα απαιτούμενα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα που προκύπτουν από τον προσδιορισμό του θερμικού περιβάλλοντος (μικροκλιματικοί δείκτες), τα οποία και πρέπει να αποτυπώνονται στην απαιτούμενη από τον νόμο γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου.

Συλλογικές διαπραγματεύσεις και κοινωνικός διάλογος στην Ευρώπη για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων από τις υψηλές θερμοκρασίες και τους καύσωνες

Collective bargaining and social dialogue against heat and heat waves to protect workers' health and safety against heat and heat waves