Χημικές ουσίες

Στους χώρους εργασίας χρησιμοποιούνται εκατοντάδες χιλιάδες προϊόντα που περιέχουν χημικές ουσίες οι οποίες ενδέχεται να είναι επικίνδυνες για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων. Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία (European Agency for Safety and Health at Work, EU-OSHA) το 17% των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέφερε ότι εκτίθεται σε χημικά προϊόντα ή ουσίες τουλάχιστον κατά το 25% του χρόνου εργασίας του. Το ποσοστό αυτό παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο από το 2000. Παράλληλα, το 15% των εργαζομένων ανέφερε ότι κατά τη διάρκεια της εργασίας τους εισπνέουν καπνό, αναθυμιάσεις, σωματίδια ή σκόνη. Παρά τη σχετική σταθερότητα των ποσοστών έκθεσης, το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων εξελίσσεται διαρκώς, ενσωματώνοντας νέα επιστημονικά δεδομένα και βελτιωμένες πρακτικές πρόληψης.

Η επικινδυνότητα των χημικών ουσιών και των προϊόντων που τις περιέχουν παρουσιάζει σημαντική διαφοροποίηση. Ορισμένες ουσίες ενδέχεται να προκαλέσουν αναπνευστικές παθήσεις, οξείες δηλητηριάσεις, ενώ άλλες συνδέονται με την εμφάνιση αλλεργικών αντιδράσεων ή δερματίτιδων. Υπάρχουν, ακόμα, ουσίες που προκαλούν, μετά από μακροχρόνια έκθεση, νεοπλασίες (καρκίνους) ή βλάβες στην αναπαραγωγική ικανότητα του ανθρώπου. Πολλές χημικές ενώσεις μπορεί να επιδρούν με περισσότερους από έναν τρόπους, προκαλώντας ταυτόχρονα πολλαπλές επιπτώσεις στην υγεία. Για παράδειγμα, μια ουσία μπορεί να εμφανίζει οξεία τοξικότητα σε συνδυασμό με ερεθιστική δράση. Πέραν των επιπτώσεων στην υγεία, ορισμένες  χημικές ουσίες ενέχουν κινδύνους για την ασφάλειά μας όπως π.χ. οι εύφλεκτες ή εκρηκτικές ουσίες, καθώς και ουσίες που παράγονται ως προϊόντα χημικών αντιδράσεων κατά τη διάρκεια μιας παραγωγικής διαδικασίας.

Ορισμένες ουσίες υψηλής επικινδυνότητας, όπως ο αμίαντος και τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCB), έχουν απαγορευτεί ή υπόκεινται πλέον σε αυστηρούς περιορισμούς και ελέγχους. Ωστόσο, πολλές άλλες δυνητικά επιβλαβείς ουσίες εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως σε διάφορους κλάδους της οικονομίας.

Η διαχείριση των κινδύνων από χημικούς παράγοντες στον χώρο εργασίας αποτελεί βασικό στοιχείο για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων και ρυθμίζεται τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο μέσω ειδικής νομοθεσίας και κανονιστικών διατάξεων.

Η εκτίμηση του χημικού κινδύνου αποτελεί βασικό τμήμα της συνολικής γραπτής εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου σε ένα χώρο εργασίας. Μόνον μετά την ολοκλήρωσή της είναι δυνατόν να προταθούν μέτρα προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η εκτίμηση κινδύνου δεν αποτελεί μια στατική διαδικασία, αλλά μια δυναμική και συνεχώς εξελισσόμενη πρακτική, η οποία πρέπει να επανεξετάζεται και να επικαιροποιείται τακτικά, ανάλογα με τις μεταβολές στις συνθήκες εργασίας, στις χρησιμοποιούμενες ουσίες και στις παραγωγικές διαδικασίες.