Ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι στην εργασία
Πρόληψη ψυχοκοινωνικών κινδύνων
Κατά τη διαχείριση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας συνδυασμός πρωτογενών, δευτερογενών και τριτογενών παρεμβάσεων.
Οι πρωτογενείς οργανωτικές παρεμβάσεις στον χώρο εργασίας περιλαμβάνουν διάφορες πρακτικές που έχουν στόχο τη δημιουργία ενός λιγότερο αγχωτικού περιβάλλοντος για τους εργαζομένους. Η πλειονότητα αυτών των παρεμβάσεων επικεντρώνεται στην καλλιέργεια ενός υγιέστερου εργασιακού περιβάλλοντος. Αυτή η ευρεία έννοια περιλαμβάνει διάφορα στοιχεία όπως ο σχεδιασμός της εργασίας, η οργανωσιακή κουλτούρα και το κλίμα στον χώρο εργασίας. Ο στόχος είναι η αποφυγή ή η εξάλειψη χαρακτηριστικών της εργασίας που αποτελούν κίνδυνο για το εργασιακό άγχος και την καταπόνηση.
Παραδείγματα τέτοιων οργανωτικών παρεμβάσεων είναι:
- Εφικτές προθεσμίες και στόχοι
- Ικανός αριθμός εργαζομένων, δηλαδή στελέχωση
- Συμμετοχικές προσεγγίσεις στο σχεδιασμό εργασίας
- Εναλλαγή εργασιών ή επανασχεδιασμός εργασίας
- Καθορισμός των ρόλων των εργαζομένων και των απαιτήσεων απόδοσης για τη μείωση της σύγχυσης και της ασάφειας
- Ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής
Ο στόχος των δευτερογενών παρεμβάσεων είναι να βοηθήσουν τους εργαζομένους να κατανοήσουν τις αντιδράσεις τους στο άγχος και να τις διαχειριστούν, ώστε να μειωθεί το συνολικό επίπεδο άγχους. Για τον λόγο αυτό, ονομάζονται επίσης «στρατηγικές αντιμετώπισης», και ο κύριος σκοπός τους είναι να μειώσουν τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων του άγχους πριν αυτά οδηγήσουν σε πιο σοβαρές συνέπειες.
Παραδείγματα τέτοιων παρεμβάσεων είναι:
- Εκπαιδεύσεις από ειδικούς για το θέμα του άγχους. Περιλαμβάνουν εκπαίδευση στην επίλυση προβλημάτων, αναγνώριση και αξιοποίηση της κοινωνικής υποστήριξης, καθώς και ενίσχυση της ανθεκτικότητας.
- Ανάπτυξη αποτελεσματικών μηχανισμών διαχείρισης άγχους. Για παράδειγμα, τεχνικές χαλάρωσης και διαλογισμός.
- Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων, τα λεγόμενα Employee Assistance Programs, που προσφέρουν ένα εύρος πολύτιμων υπηρεσιών και παρέχουν υποστήριξη για ζητήματα που σχετίζονται τόσο με την εργασία όσο και με την προσωπική ζωή.
Οι τριτογενείς παρεμβάσεις στοχεύουν στην αντιμετώπιση ζητημάτων ευεξίας και υγείας που έχουν προκύψει λόγω του άγχους, εστιάζοντας στη θεραπεία, την αποκατάσταση και την επανένταξη των εργαζομένων με συμπτώματα ή ασθένειες που σχετίζονται με το άγχος, πίσω στο εργασιακό περιβάλλον. Λόγω της φύσης τους, οι τριτογενείς παρεμβάσεις ονομάζονται επίσης στρατηγικές αντίδρασης, καθώς σκοπός τους είναι η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων του άγχους αφού αυτές έχουν ήδη εκδηλωθεί.
Παραδείγματα τέτοιων παρεμβάσεων είναι:
- Εξειδικευμένες εμπιστευτικές συμβουλευτικές υπηρεσίες, βασισμένες στις ατομικές ανάγκες, που μπορούν να προσφερθούν στους εργαζομένους, όπως για παράδειγμα μέσω των Προγραμμάτων Υποστήριξης Εργαζομένων, ώστε να διευκολυνθεί η ανάρρωσή τους.
- Τα προγράμματα επανένταξης στην εργασία που βοηθούν τους εργαζομένους να επιστρέψουν στην κανονική τους ρουτίνα με όσο το δυνατόν λιγότερες διαταραχές και δυσκολίες. Οι προσαρμογές στον χώρο εργασίας περιλαμβάνουν την τροποποίηση των καθηκόντων, την παροχή ευέλικτου ωραρίου, τηλεργασία, τη δυνατότητα για παρουσία σε ιατρικά ραντεβού, πιθανή αλλαγή θέσης, επιπλέον εκπαίδευση για νέα καθήκοντα, επιπρόσθετα διαλείμματα, σταδιακή επιστροφή στην εργασίας και άλλα. Μπορεί να απαιτηθεί συνδυασμός των μέτρων.
- Εάν συμβούν σοβαρά τραυματικά γεγονότα, είναι σημαντικό να παρέχεται άμεση υποστήριξη στους εργαζομένους. Η Ψυχολογικές Πρώτες Βοήθειες (Psychological First Aid - PFA) αποτελούν μια σειρά υποστηρικτικών ενεργειών που προορίζονται για επαγγελματίες ψυχικής υγείας σε καταστάσεις κρίσης, όπως σύμβουλους ψυχικής υγείας, ώστε να προσφέρουν αυτήν την άμεση βοήθεια.