Αρ. Πρωτ. 1498/2013 (ΦΕΚ /-- 20.3.2013)

Σχετ.:
1. Το υπ’ αριθμ. 3079/17.04.2008 έγγραφό μας
2. ΚΥΑ ΗΠ.14122/549/Ε.103/2011 (ΦΕΚ 488Β) «Μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας της ατμόσφαιρας, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2008/50/ΕΚ…»
3. ΚΥΑ 22306/1075/Ε103/2007 (ΦΕΚ 920Β) «Καθορισμός τιμών – στόχων και ορίων εκτίμησης των συγκεντρώσεων του αρσενικού, του καδμίου, του υδραργύρου, του νικελίου και των πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων στον ατμοσφαιρικό αέρα, σε συμμόρφωση…»
4. ΚΥΑ 11824/1993 (ΦΕΚ 369Β) «Έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην περιοχή της Πρωτεύουσας»
5. N. 3852/2010 (ΦΕΚ 87A) «Νέα αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης – Πρόγραμμα Καλλικράτης»

Με το 1 σχετικό μας έγγραφο σας είχαμε διαβιβάσει ενημερωτικό φάκελο σχετικά με τις αρμοδιότητες των φορέων σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για την παρακολούθηση και την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής και θαλάσσιας ρύπανσης, στα πλαίσια του Γενικού Σχεδίου Πολιτικής Προστασίας «Ξενοκράτης».
Μετά όμως την έκδοση της ΚΥΑ ΗΠ.14122/549/Ε.103/2011 (σχετικό 2), με την οποία αναθεωρείται το θεσμικό πλαίσιο όσον αφορά την ατμοσφαιρική ρύπανση, ο ανωτέρω ενημερωτικός φάκελος παύει να ισχύει.
Στα πλαίσια αυτά θεωρούμε σκόπιμο να σας ενημερώσουμε για τα βασικά σημεία του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου, από πλευράς πολιτικής προστασίας.  
Διευκρινίζεται ότι ο ρόλος των Διευθύνσεων Πολιτικής Προστασίας σε θέματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, όπως προκύπτει άλλωστε από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, 1 είναι υποστηρικτικός, ενώ ο κύριος ρόλος ανήκει στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής και τις αρμόδιες για θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής και ποιότητας περιβάλλοντος υπηρεσίες των Περιφερειών, όπως αυτές προβλέπονται στο άρθρο 186, παράγραφος ΣΤ, του Ν. 3852/2010.
Σημειώνουμε τα εξής:

• Με την ΚΥΑ ΗΠ.14122/549/Ε.103/2011 (σχετικό 2):

1. Ορίζονται εκ νέου οι έννοιες:
i. Οριακή Τιμή, ένα επίπεδο καθοριζόμενο βάσει επιστημονικών γνώσεων, με σκοπό να αποφεύγονται, να προλαμβάνονται ή να μειώνονται οι επιβλαβείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία ή/και στο σύνολο του περιβάλλοντος, το οποίο πρέπει να επιτευχθεί εντός δεδομένης προθεσμίας χωρίς εν συνεχεία υπερβάσεις.  
ii. Κρίσιμο Επίπεδο, ένα επίπεδο καθοριζόμενο βάσει επιστημονικών γνώσεων, η υπέρβαση του οποίου ενδέχεται να συνεπάγεται άμεσες αρνητικές επιπτώσεις για ορισμένους υποδοχείς όπως τα δέντρα, άλλα φυτά ή τα φυσικά οικοσυστήματα, όχι όμως και για τον άνθρωπο.
iii. Περιθώριο Ανοχής, το ποσοστό της οριακής τιμής κατά το οποίο επιτρέπεται να γίνεται υπέρβαση της σύμφωνα με τους όρους της ΚΥΑ ΗΠ.14122/549/Ε.103/2011.
iv. Σχέδια για την ποιότητα του αέρα, τα σχέδια που ορίζουν μέτρα για την επίτευξη των οριακών τιμών ή των τιμών στόχων.
v.Όριο Συναγερμού, το επίπεδο πέραν του οποίου υπάρχει κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία του πληθυσμού εν γένει ύστερα από σύντομη έκθεση και κατά τη διαπίστωση του οποίου πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα.
vi. Όριο Ενημέρωσης, το επίπεδο πέραν του οποίου η βραχύχρονη έκθεση εγκυμονεί για ιδιαίτερα ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού, κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία με αποτέλεσμα να καθίσταται απαραίτητη η άμεση και κατάλληλη πληροφόρηση.
2. Η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής, οι αρμόδιες για θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής και ποιότητας περιβάλλοντος υπηρεσίες των Περιφερειών καθώς και τα κατά περίπτωση συναρμόδια Υπουργεία και οι αντίστοιχες υπηρεσίες των Περιφερειών είναι οι αρμόδιες αρχές για την υλοποίηση των εξής γενικών στόχων:
i. Προσδιορισμός και καθορισμός των στόχων για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, ώστε να αποφεύγονται, να προλαμβάνονται ή να μειώνονται οι επιβλαβείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στο σύνολο του περιβάλλοντος.
ii. Εκτίμηση ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα βάσει κοινών μεθόδων και κριτηρίων.
iii. Συγκέντρωση πληροφοριών όσον αφορά την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, ώστε να διευκολυνθεί η καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και των οχλήσεων καθώς και η παρακολούθηση των μακροπρόθεσμων τάσεων και βελτιώσεων που προκύπτουν από τα εθνικά και κοινοτικά μέτρα.
iv. Εξασφάλιση της διάθεσης των πληροφοριών σχετικά με την ποιότητα του αέρα στο κοινό.
v. Διατήρηση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα, όταν είναι καλή, και τη βελτίωση της στις άλλες περιπτώσεις.
vi. Προαγωγή μεγαλύτερης συνεργασίας με τα άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ σε ότι αφορά τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
3. Όταν παρατηρείται υπέρβαση του ορίου ενημέρωσης ή οιουδήποτε των ορίων συναγερμού, οι αρμόδιες για θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής και ποιότητας περιβάλλοντος υπηρεσίες των Περιφερειών οφείλουν να μεριμνούν για την ενημέρωση του κοινού μέσω του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης, των εφημερίδων ή του διαδικτύου.  
Για την Περιφέρεια Αττικής την αρμοδιότητα έχει το ΥΠΕΚΑ, με την επιφύλαξη του άρθρου 210 του Ν. 3852/2010.
Στους Πίνακες 1, 2 & 3 του Παραρτήματος του παρόντος εγγράφου δίνονται οι οριακές τιμές των ρύπων.
4. Ορίζονται δύο είδη σχεδίων:
i. Τα σχέδια για την ποιότητα του αέρα τα οποία εκπονούνται από τη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής, τις αρμόδιες για θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής και ποιότητας περιβάλλοντος υπηρεσίες των Περιφερειών καθώς και τα κατά περίπτωση συναρμόδια Υπουργεία και τις αντίστοιχες υπηρεσίες των Περιφερειών, όταν, σε συγκεκριμένες ζώνες ή οικισμούς, τα επίπεδα των ρύπων υπερβαίνουν κάθε οριακή τιμή ή τιμή στόχο καθώς και κάθε 3 αντίστοιχο περιθώριο ανοχής, προκειμένου να επιτευχθούν οι αντίστοιχες οριακές τιμές ή οι τιμές στόχοι.
ii. Τα σχέδια βραχυπρόθεσμης δράσης τα οποία εκπονούνται από αρμόδιες για θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής και ποιότητας περιβάλλοντος υπηρεσίες των Περιφερειών, όταν σε μια ζώνη ή έναν οικισμό, υπάρχει κίνδυνος τα επίπεδα των ρύπων να υπερβαίνουν ένα ή περισσότερα από τα όρια συναγερμού. Τα σχέδια βραχυπρόθεσμης δράσης μπορούν να προβλέπουν τη λήψη ουσιαστικών μέτρων για τον έλεγχο και τη διακοπή δραστηριοτήτων οι οποίες συμβάλλουν στον κίνδυνο υπέρβασης των αντίστοιχων οριακών τιμών ή τιμών στόχων ή ορίων συναγερμού. Τα σχέδια αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν μέτρα σχετικά με την κυκλοφορία μηχανοκίνητων οχημάτων, τις εργασίες κατασκευών, τα ελλιμενισμένα πλοία και τη χρήση βιομηχανικών εγκαταστάσεων ή προϊόντων και την οικιακή θέρμανση. Τέλος δύναται να εξετάζονται και ειδικές δράσεις που αποσκοπούν στην προστασία ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού.
5. Η κατάλληλη και έγκαιρη ενημέρωση του κοινού και των κατάλληλων οργανώσεων (όπως οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οργανώσεις καταναλωτών, οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν τα συμφέροντα ευαίσθητων πληθυσμιακών ομάδων, άλλοι αρμόδιοι για την υγεία φορείς και οι σχετικές κλαδικές ομοσπονδίες) όσον αφορά την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, τυχόν αποφάσεις αναβολής της τήρησης των προθεσμιών, τυχόν απαλλαγές από την υποχρέωση εφαρμογής ορισμένων οριακών τιμών καθώς και τα σχέδια ή προγράμματα για την ποιότητα του αέρα, αποτελεί αρμοδιότητα του Υπουργείου Περιβάλλοντος & Κλιματικής Αλλαγής με τις αρμόδιες για θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής και ποιότητας περιβάλλοντος υπηρεσίες των Περιφερειών και του Υπουργείου Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης με τις αρμόδιες υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας.

• Η ΚΥΑ 22306/1075/Ε103/2007 (σχετικό 3), που αφορά τα όρια των συγκεντρώσεων στον ατμοσφαιρικό αέρα του αρσενικού, του καδμίου, του υδραργύρου, του νικελίου και των πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων παραμένει σε ισχύ. Οι τιμές – στόχοι που έχουν θεσπιστεί για το αρσενικό, το κάδμιο, το νικέλιο και το βενζο(α)πυρένιο δίνονται στον Πίνακα 4 του Παραρτήματος που επισυνάπτεται του παρόντος εγγράφου.

Η ΚΥΑ 11824/1993 (σχετικό 4) που αφορά στα έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην περιοχή της πρωτεύουσας και στα στάδια ενεργειών σε περίπτωση επεισοδίου ατμοσφαιρικής ρύπανσης παραμένει σε ισχύ, πλην όμως 4 τροποποιούνται οι οριακές τιμές των ρύπων στους οποίους αναφέρεται. Οι ρύποι αυτοί είναι το διοξείδιο του θείου, το διοξείδιο του αζώτου, ο καπνός, το μονοξείδιο του άνθρακα και το όζον. Από την ανωτέρω ΚΥΑ κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν τα κυριότερα σημεία:
1. Ορίζονται οι εξής βασικές έννοιες:
i. Επεισόδιο ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι η περίπτωση κατά την οποία οι τιμές της συγκέντρωσης των ρύπων έχουν πλησιάσει σε επίπεδα τέτοια που μπορεί να είναι άμεσα επικίνδυνες για την υγεία ευαίσθητων ομάδων πληθυσμού.
ii. Μετεωρολογική πρόβλεψη είναι η πρόβλεψη των ατμοσφαιρικών συνθηκών που παγιδεύουν ή όχι τη ρύπανση και επιδεικνύουν ή όχι τις υφιστάμενες συνθήκες. Η πρόβλεψη αυτή γίνεται από την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία.
2. Σε περίπτωση επεισοδίου ρύπανσης καθιερώνονται τα εξής στάδια ενεργειών:
i. Στάδιο προειδοποίησης
ii. Στάδιο εφαρμογής έκτακτων μέτρων α’ βαθμίδας
ii. Στάδιο εφαρμογής έκτακτων μέτρων β’ βαθμίδας
3. Η έναρξη και η λήξη των διαφόρων σταδίων γίνεται με ανακοίνωση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής ενώ η διάρκεια ισχύος τους εξαρτάται από την προβλεπόμενη εξέλιξη των μετεωρολογικών συνθηκών, των τιμών ρύπανσης και τη λειτουργία των πηγών αυτής.
4. Τα μέτρα που λαμβάνονται σε καθένα από τα στάδια είναι:
ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗΣ

• Ενημέρωση των αρμόδιων κρατικών αρχών και φορέων που έχουν σχέση με τη λήψη μέτρων των επόμενων σταδίων για να βρίσκονται σε ετοιμότητα
• Απαγόρευση κάθε ανοικτής φωτιάς, της λειτουργίας αποτεφρωτικών κλιβάνων και του εκκαπνισμού εστιών καύσεων
• Συστάσεις προς το κοινό ανάλογα με το είδος του επεισοδίου
  ΣΤΑΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΕΤΡΩΝ Α’ ΒΑΘΜΙΔΑΣ
• Μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων
• ​​​​​​​Μέτρα περιορισμού της βιομηχανίας – βιοτεχνίας
• ​​​​​​​Μέτρα περιορισμού εστιών καύσης κτιρίων

ΣΤΑΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΕΤΡΩΝ Β’ ΒΑΘΜΙΔΑΣ

• ​​​​​​​Μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων